Osteoartrit ve Total Kalça Protezi

İçerik:

• Anatomi

• Ameliyat için Rasyonel

  Ameliyata hazırlık

  Cerrahi Girişim

  Komplikasyonlar: Ters giden neler olabilir?

  Ameliyattan sonra neler oluyor?

  Rehabilitasyon

Giriş

Osteoartrit nedeniyle ağrıyan bir kalça tam ve aktif bir yaşam sürdürme kapasitenizi şiddetli bir şekilde etkileyebilir. Kalça replasmanında son 25 yılda kaydedilen önemli ilerlemeler cerrahi yaklaşımın sonuçlarını da büyük oranda geliştirmiştir. Kalça replasmanı ameliyatı (kalça artroplastisi de denir) dünya nüfusu daha da yaşlandıkça iyice popüler hale gelmiştir.

Anatomi

Kalça eklemi vücuttaki tam top-yuva eklemlerinden biridir. Kalça yuvasına asetabulum denir ve femur başı olarak bilinen uyluk kemiğin üst topuzunu saran derin bir oyuk oluşturur. Arka tarafta kalçanın kalın kasları ve ön tarafta uyluktaki kalın kaslar kalça eklemini çevreler.

Femur başı ve asetabulumun içi eklem kıkırdağı ile örtülüdür. Bu madde büyük eklemlerin çoğunda yaklaşık 0,6 cm kalınlığındadır. Eklem kıkırdağı, iki yüzeyin birbirleri üzerinde hasar oluşturmadan kaymasını sağlayan dayanıklı ve kaygan bir maddedir.

Artrit terimi “iltihaplı eklem” anlamına gelir ve beş klasik belirti ile tanımlanır – ısı artışı, kızarıklık, şişme, tutukluk ve altı haftadan uzun süren ağrı. Kalça eklemi kalın kas ve yağ tabakasının altında kaldığı için bu belirtilerin tümünün farkına varamayabilirsiniz. Özellikle sabahları görülen künt ağrı ve tutukluğun yanı sıra, erken görülen diğer belirtiler uyluk, kasık, kalça ve kuyruk sokumunda tekrarlayan keskin ağrı ataklarıdır                                                                                                                          

Rasyonel

Artritli bir eklemi yapay bir eklem ile değiştirmenin temel nedeni kemiklerin birbirleri üzerinde sürtünmesini durdurmaktır. Bu sürtünme ağrıya neden olur. Ağrılı ve iltihaplı eklemi yapay bir eklemle değiştirmek, ekleme sürtünmesiz bir şekilde hareket eden ve bu nedenle ağrı oluşturmayan yeni bir yüzey kazandıracaktır. Amaç, hastaların günlük aktivitelerine daha az ağrı ve daha fazla hareket özgürlüğü ile dönmelerine yardımcı olmaktır.

Hazırlık

Ameliyat olma kararı ancak bu işlemin gerekli detaylarını mümkün olduğu kadar anladığınızı hissettikten sonra ve siz ve hekiminiz tarafından ortak bir şekilde alınmalıdır.

Ameliyat olmaya karar verdikten sonra bazı hazırlıkların yapılması gerekir. Ortopedi hekiminiz, sizin tam bir fizik muayenenizi yapmak isteyecektir. Bu sayede ameliyata en iyi şartlarda girdiğinizden emin olunur. Ayrıca ameliyattan sonra rehabilitasyonunuzu sağlayacak fizyoterapist ile de görüşmeniz gerekebilir.

Ameliyat öncesi fizyoterapist ile görüşmenin bir amacı vücudunuza ait temel ölçüm değerlerini kaydetmektir. Bunlar arasında mevcut ağrı düzeyiniz, fonksiyonel kabiliyetleriniz ve her bir kalçanızın hareket ve kuvvet düzeyi bulunmaktadır.

Ameliyat öncesi fizyoterapist kontrolünün ikinci bir amacı da sizi ameliyata hazırlamaktır. Ameliyattan sonra yapacağınız egzersizlerin bazılarını yapmaya başlayabilirsiniz. Koltuk değneği, walker (Yürütücü) veya destek kullanarak yürüme antrenmanları da yapabilirsiniz.

Protez cerrahisinde kalça eklemi kapsülü ve çevreleyen kaslar açılır ve bu da kalçanın ameliyattan sonra çıkma riskini doğurur. Çıkık olmaması için, hastalar kalçayı hangi konumlarda tutmamaları gerektiğine ilişkin birtakım katı kurallara uymak zorundadır (kalça tedbirleri denir). Terapistiniz bu tedbirleri ameliyat öncesindeki görüşmenizde sizinle birlikte gözden geçirir ve bunları altı hafta boyunca devamlı yapabileceğinizden emin olmak için size alıştırma verir. Bazı ortopedistler altı hafta ila 12. hafta sonrasında bu tedbirlerin bırakılmasına izin verir, çünkü eklem etrafındaki yumuşak dokuların bu süreden sonra eklemin çıkmasını önlemek için yeterli kuvvete ulaştığını düşünürler.

Cerrahi Girişim

Çimentolu protez

Çimentosuz protez

Çimentolu protez, metali kemiğe sıkıştıran çimento ile yerinde tutulur. Çimentosuz protezin yüzeyinde bir delik ağı bulunur ve bu sayede kemik bu ağın içine doğru büyür ve protezin kemiğe tutunmasını sağlar.

Her iki yöntem de yaygın bir biçimde kullanılmaktadır. Bu iki yaklaşımın bir arada kullanıldığı teknikler de (Hibrid) vardır; protezin topuz kısmı yerine çimento ile yerleştirilir, ancak yuvaya çimento konulmaz. Çimentolu veya çimentosuz kalça protezi kullanma kararı, genellikle ortopedi uzmanı tarafından sizin yaşınız ve yaşam tarzınıza ve kendi deneyimlerine göre belirlenir.

Bir protez iki ana parçadan oluşur. Asetabuler parça (yuva) asetabulumun yerine geçer. Asetabuler parça dayanma yüzeyini oluşturan plastik iç yüzey ve metal bir kabuktan oluşur. Kullanılan plastik o kadar dayanıklı ve kaygandır ki, bu tip bir malzemeyle buz kayağı bile yapsanız madde çok fazla zarar görmez.

Femoral parça (gövde ve topuz) femur başının yerine geçer. Femoral parça metalden yapılmıştır. Bazen metal gövde seramik bir topuz ile birlikte de kullanılmaktadır.

Komplikasyonlar

Ters giden neler olabilir?

Her cerrahi girişimde olabileceği gibi komplikasyonlar meydana gelebilir. Bu yazıda olası tüm komplikasyonlar anlatılmayacaktır ancak en sık karşılaşılan bazı problemler özetlenecektir. Kalça replasmanı ameliyatından sonra en sık görülen komplikasyonların bazıları şunlardır:

Anestezi komplikasyonları

Tromboz

Enfeksiyon

Çıkık

Gevşeme

Cerrahi girişimlerin büyük bir çoğunluğunda ameliyattan önce çeşitli türlerde anestezi verilmesi gerekir. Çok az miktarda hasta anestezi ile ilgili sorunlar yaşar. Bu sorunlar arasında, kullanılan ilaca karşı reaksiyon, diğer tıbbi komplikasyonlara bağlı problemler ve anestesiden kaynaklanan problemler bulunur. Ameliyatınızda bulunacak anestezist ile bu riskleri ve kaygılarınızı karşılıklı olarak ele aldığınızdan emin olun.

Derin ven trombozu her ameliyattan sonra meydana gelir ancak özellikle kalça, pelvis veya diz ile ilişkili operasyonlardan sonra görülme ihtimali daha fazladır. Derin ven trombozu bacaktaki büyük toplardamarlarda kan pıhtısı oluştuğu zaman meydana gelir. Bu durum bacaklarda şişme, ısı artışı ve ağrıya neden olur. Toplar damarlardaki bu pıhtılar yerinden koparsa, akciğere gider ve kılcal damarları tıkayarak akciğerin bir kısmının kanlanamamasına yol açar. Bu duruma pulmoner embolizm denir (pulmoner, akciğer; embolizm de kan dolaşımında bulunan bir nesnenin herhangi bir parçası anlamına gelir). Cerrahların çoğu derin ven trombozunu büyük bir ciddiyet ile ele alır. Derin ven trombozu riskini azaltmanın birçok yolu vardır, ancak en etkili yolu muhtemelen bir an önce ayağa kalkmanızı ve hareket etmenizi sağlamaktır. Yaygın olarak kullanılan diğer iki önlem şunlardır;

Kanın bacaklarda durağanlaşmamasını sağlayan basınçlı çoraplar

Pıhtı oluşumunu engelleyen kan sulandırıcı ilaçlar

Enfeksiyon yapay eklem replasmanı ameliyatından sonra karşılaşılan en ciddi komplikasyonlardan biridir. Total kalça replasmanından sonra enfeksiyona yakalanma olasılığı yaklaşık %1’dir. Bazı enfeksiyonlar çok erken aşamada, hatta hastaneden taburcu olmadan önce kendini gösterebilir. Bazıları da ameliyattan aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir. Enfeksiyon yapay ekleme enfekte olmuş diğer bölgelerden sıçrayabilir. Diş ile ilgili herhangi bir işlem yaptırma veya mesane ya da kalın bağırsağınızla ilgili bir ameliyat geçirme gibi durumlardan önce antibiyotik kullanmanız gerekecektir.

Gerçek kalçanız gibi, yapay bir kalça ekleminde de topuz eğer yuvasından çıkarsa, çıkık oluşabilir. Yeni eklem etrafındaki dokuların ameliyatın hemen sonrasında iyileşene dek geçen sürede daha fazla olmak üzere, her zaman için bir risk vardır. Doktorunuz ve fizyoterapistiniz bir kalçanın çıkmasına neden olabilecek durumlardan kaçınmanızı sağlayacak aktiviteler ve pozisyonlar konusunda sizi çok titiz bir şekilde eğitecektir. Bir defadan fazla çıkan bir kalçanın, daha dayanıklı hale gelmesi için düzeltilmesi gerekebilir, bu da yeni bir ameliyat demektir.

Yapay eklemlerin eninde sonunda iş görmemeye başlaması probleminin en önemli nedeni metal veya çimentonun kemikten gevşemesidir. Yapay eklemlerin ömrünün uzatılmasına ilişkin büyük ilerlemeler kaydedilmiştir ancak çoğu bir süre sonra gevşemekte ve revizyona ihtiyaç duymaktadır. Yapay bir kalça 12 ila 15 yıl iş görse de, bazen gevşeme bu süreden daha erken olabilmektedir. Gevşemiş bir kalça problem yaratır çünkü ağrıya neden olur. Ağrı dayanılmaz bir hal aldığında, kalçayı revize etmek için yeni bir ameliyat gerekecektir.

Ameliyattan Sonra

Kalçanız ameliyat sonrasında pansuman ile kapatılır. Ayaklarınıza özel çoraplar giydirilir, bu sayede kan pıhtısı oluşması riski azaltılır. Bacaklarınızın birbirleri üzerine atmamanız için aralarına üçgen bir yastık konabilir.

Ameliyatınız genel anestezi altında yapılmışsa, bir hemşire veya fizyoterapistiniz gelir ve size nefes egzersizleri yapmayı öğretir.

Fizik tedavi uygulamaları hastanede kaldığınız süre içerisinde günde bir ila üç kez yapılacak şekilde programlanır. Ameliyattan sonrası uyandıktan sonra ilk uygulama bir an önce ayarlanır. Terapistiniz öncelikle yataktan bir sandalyeye kalkmanıza yardım eder. İkinci günden sonra yürütücü veya destek vasıtasıyla daha uzun mesafeler yürümeye başlarsınız. Hastaların çoğu yürürken veya ayakta dururken rahatlıkla ağırlıklarını verebilir. Ancak ameliyatınızda çimentosuz teknik kullanılmışsa, yürürken veya ayaktayken ayağınıza bindirebileceğiniz ağırlık ile ilgili bir sınırlama olabilir. Bunu doktorunuz ameliyat sonrasında size bildirecektir.

Terapistiniz uyluk ve kalça kaslarınızı güçlendirici ve bu kasların tonusunu arttırıcı egzersizleri ele alacaktır. Bacaklarınızdaki şişliği indirmek ve damarlarınızda pıhtı oluşmasını engellemek için ayak bileği ve diz hareketleri yapılır.

Hastalar genellikle hastanede 4 ila 7 gün kaldıktan sonra eve gidebilir. Yataktan rahatça kalkıp, yatağa rahatça yatabildiğinizden, destek veya yürütücü ile yaklaşık 25 metre yürüyebildiğinizden, merdivenlerden güvenli bir şekilde inip çıkabildiğinizden ve ilgili tedbirlere uyacağınızdan emin olunduktan sonra taburcu edilirsiniz. Daha fazla bakım gerektiren hastalar, eve gitmeye hazır olana dek hastanenin farklı bir birimine yada fizik tedavi hastanesine sevk edilebilir.

Ortopedi uzmanlarının çoğu yapay kalça replasmanından sonra düzenli kontrollere gelmenizi önermektedir. Durumunuza ve ameliyatınızı yapan doktorun önerisine göre değişmekle birlikte, kontrol sıklığı altı ay ila beş yıl arasında değişmektedir.

Yapay eklemi olan hastaların bazen ağrı atakları olabilir ancak birkaç haftadan uzun süren bir ağrı nöbeti hekiminize başvurmanızı gerektirir. Ortopedistiniz muayene sırasında neden ağrı hissettiğinizi belirlemeye çalışır. Eklemde herhangi bir gevşeme olup olmadığını tespit etmek için yapay ekleminizin filmleri çekilir ve önceki filmleriniz ile karşılaştırılır.

Rehabilitasyon

İyileşme sürecimde beklentilerim neler olmalıdır?

Hastaneden taburcu olduktan sonra evde yapacağınız egzersizler için terapistiniz ile görüşmeniz gerekebilir. Bu görüşme evde güvenli bir biçimde hareket edebildiğinizden ve arabadan inme-binme işini rahatça yapabildiğinizden emin olmak içindir. Terapistiniz egzersiz programınızı gözden geçirir, kalçanız ile ilgili tedbirler konusunda sizinle çalışmaya devam eder ve güvenliğiniz için önerilerde bulunur.

Bu öneriler arasında yüksek koltuk ve sandalyelere oturma ve banyo yaparken yüksek oturak kullanma bulunur. Bu önlemler kalçanızın oturur pozisyondayken aşırı bükülmemesini sağlar. Banyo yaparken oturak veya tutacak kolluk gibi eşyalar güvenliği sağlar. Işıklandırmanın uygun yapılması ve kaymayı veya düşmeyi kolaylaştıracak küçük halı veya elektrik kablolarının yerden kaldırılması da diğer öneriler arasındadır.

Metal dikişleriniz ameliyattan iki hafta sonra alınır. Hastalar genellikle üç hafta içinde araba kullanabilmeye ve altı haftadan önce de desteksiz yürümeye başlar. Doktorun onayına bağlı olmakla birlikte, hastalar genellikle ameliyattan bir ila iki ay sonra cinsel aktivitelerine geri döner.

Birçok hasta kalça replasmanı ameliyatından sonra daha az ağrı ve iyileşmiş bir hareketliliğe kavuşur. Koşma, zıplama, bir anda durma ve başlama ve kesme gibi aktiviteleri gerektiren ağır sporlardan kaçınılmalıdır. Hastaların kaldırma, sürünme ve tırmanma gibi ağır görevler gerektiren işler yerine başka mesleklere yönelmesi bile gerekebilir.