|
Menisküs Cerrahisi
İçerik:
Giriş
Menisküsler diz sağlığı için çok önemlidir. Geçmişte hasarlı menisküs tamamen çıkarılmakta iken, günümüzde menisküsün çıkarılmasının erken dönemde dizde kireçlenmeye yol açabileceği anlaşılmıştır. Bu nedenle mümkün olduğunca menisküs tamir edilmeye çalışılmakta, eğer hasarlı menisküsün çıkarılması gerekiyorsa da çevredeki sağlıklı dokuları koruyabilmek için cerrahi sırasında çok fazla dikkat gösterilmektedir.
Menisküs cerrahisi ile ilgili olarak aşağıdaki başlıklarla ilgili sorular sıklıkla sorulmaktadır.
- Menisküs cerrahisi sırasında dizin hangi kısımları tedavi edilmektedir.
- Hasarlı menisküsü tedavi etmek için hangi operasyonlar yapılmaktadır.
- Menisküs cerrahisinden önce ve sonra hastayı ne gibi durumlar beklemektedir.
Anatomi
Diz ekleminin her bir tarafında 1 adet menisküs bulunmaktadır. İç (medial) menisküs “C” şeklinde, dış (lateral) menisküs ise “U” şeklindedir. Menisküsler uyluk kemiği (femur) ile kaval kemiği (tibia) yüzeyindeki eklem kıkırdaklarını korurlar. Eklem kıkırdağı eklemi oluşturan kemiklerin uç kısımlarını koruyan düz ve kaygan bir materyaldir ve eklem yüzlerinin birbirine zarar vermeden bir diğeri üzerinde kaymasına izin verir.
Menisküsün büyük bir kısmı damarsızdır (avasküler). Sadece dış kenarında kanlanması olan küçük bir alan vardır ve bu alana “kırmızı bölge” denir. Kırmızı bölgedeki damarların bir kısmı iç kısma doğru uzanırlar. Bu alana “kırmızı - beyaz bölge” denir. Menisküsün iç kısmı yani dizin ortasına yakın olan kısım ise “beyaz bölge” olarak adlandırılır ve damarsal bir yapıya sahip değildir. Kırmızı bölgedeki yırtıkların iyileşme şansı varken, menisküsün merkezine doğru olan yırtıklar kendiliğinden iyileşmezler.
Rasyonel
Menisküs diz eklemini korumak için bir şok emici gibi davranan kıkırdak yastıkçığıdır. Ayrıca diz stabilitesi için hayati öneme sahiptir. Menisküs hasarlandığında veya cerrahi olarak çıkarıldığında diz eklemi gevşek veya instabil hale gelebilir. Sağlam bir menisküsün koruması ve stabilitesi olmadığında diz eklemi yüzeyinde aşınma ve yırtılmalar meydana gelebilecek ve bu da osteoartrite (kireçlenme) yol açabilecektir.
Menisküs yırtıklarının pek çoğu kendiliğinden iyileşmez.dış kenardaki (kırmızı bölge) küçük bir yırtığın iyi bir iyileşme şansı vardır. Ancak menisküsün iç kısmındaki yırtıklar için genellikle cerrahi tedavi gerekir. Bu bölgedeki yırtıklar semptomlara yol açarlar ve giderek büyüme eğilimindedir. Bu da diz eklemi yüzeyindeki kıkırdak için hasarlanma riski yaratır.
Cerrahlar menisküsü korumak amacındadır. Hasarlı kısım alınmak zorundaysa menisküsün sadece olabilecek en küçük bir kısmı çıkarılır. Dizin sağlıklı kalabilmesi için menisküsün çevresindeki alanların da korunması gereklidir. Eğer bir yırtığın onarılabilmesi mümkün ise cerrahlar menisküs tamirini tercih edecektir.
Menisküs yırtığı ağrı ve şişlik, bazen de kilitlenme ve takılma semptomlarına sebep olabilir. Diz kilitlendiğinde; hareket ettirebilmek için şiddetli bir şekilde çekilirse menisküs yırtığından küçük bir parça ayrılabilir. Bu küçük parça diz büküldüğü zaman diz ekleminde takılmaya yol açabilir veya küçük bir menisküs parçası eklem içinde serbest olarak gezebilir. “Serbest cisim” olarak adlandırılan bu parça dizin hareketli kısımları arasında takılırsa dizde kilitlenme meydana gelebilir. Bu tür vakalarda ayrılan parçayı tamir etmek veya serbest cisimi uzaklaştırmak için cerrahi müdahale gerekebilir.
Menisküsün büyük bir kısmı hasarlandığında tamir yerine tüm menisküsün çıkarılması gerekebilir. Cerrahlar menisküsün yerini alabilecek çözümler üzerinde çalışmalar yapmaktadır.
Hazırlık
Ameliyat öncesinde neler bilmeliyim? Hasta ve doktor cerrahi işlem kararını birlikte vermelidir. Yapılacak işlemi anlamaya çalışmalı, endişeleriniz ve sorularınız varsa doktorunuza çekinmeden sormalısınız.
Ameliyat kararı verildikten sonra tam bir fiziki muayeneden geçmeli ve böylece ameliyat için genel sağlık durumunuzun uygun olup olmadığı kararı verilmelidir. Anestezi uzmanı tarafından verilebilecek anestezi tipleri hakkında bilgi verilecek, uygulanacak anestezi tipi kararlaştırılacaktır. Ayrıca ameliyat sonrası rehabilitasyonunuzu üstlenecek olan fizik tedavi uzmanı ve fizyoterapist ile de görüşmeniz faydalı olacaktır. Bu sayede ameliyat öncesindeki ağrı seviyeniz, aktivite düzeyiniz ve dizlerinizin hareket açıklığı ve kas kuvveti değerlendirilirken ameliyat sonrasında gerekebilecek koltuk değneği veya yürüteç kullanımı ile ilgili eğitim de verilebilecektir. Ayrıca iyileşme sürecinde yapmanız gerekecek bazı egzersizler de size gösterilecektir. Doktorunuz tarafından ameliyat öncesinde ne kadar süre öncesinden bir şey yiyip içmeyeceğiniz bildirilecektir.
Cerrahi İşlem
Menisküs cerrahisi “artroskop” adı verilen ve eklem içini görmeyi ve eklem içinde işlem yapmayı sağlayan küçük bir fiberoptik televizyon kamerası kullanılarak yapılır. Artroskopi için sadece küçük ameliyat kesilerine ihtiyaç vardır, diz ekleminin tamamen açılmasına gerek yoktur. Ameliyat “portal” adı verilen diz içine açılan 2 yada 3 adet küçük delikten gerçekleştirilir. Bu portallardan artroskop ve cerrahi aletler diz içine sokulur. Portallar açılırken çevredeki sinirleri ve damarları korumaya dikkat edilmelidir.
Parsiyel Menisektomi
Menisküsün hasarlı kısmının dikkatli bir şekilde çıkartılması işlemine “parsiyel menisektomi” denmektedir. Portallardan birinden artroskop girilerek işleme başlanır. Diğer portaldan cerrahi bir alet sokulur ve bu aletle menisküs incelenirken ekrandan izlenir. Diz eklemi içindeki tüm yapılar değerlendirilir. Menisküs yırtığı bulunduğunda cerrah yırtığın tipini ve yerini belirler. Diğer portaldan girilen cerrahi aletlerle menisküsün yırtık olan kısmı çıkarılır. Menisküsün problemli kısmı çıkarıldıktan sonra başka yırtık olup olmadığı araştırılır. Motorlu küçük bir bıçak ile menisküsün kalan kenarları düzgün bir hale gelinceye kadar traşlanır. Eklem içi steril serumla yıkanıp temizlenir ve portallar dikişle kapatılarak ameliyat sonlandırılır. Ameliyat sonrasında eklem içinde sıvı birikmemesi ve şişlik oluşmaması amacıyla bazı cerrahlar eklem içinden dışına doğru drenaj sağlanması amacıyla negatif basınçla çalışan bir hortum sistemi yerleştirirler.
Menisküs Onarımı
Dikişle tamir
Menisküs yırtığının yeri tespit edildikten sonra menisküsün yırtık dudakları bir araya getirilir. Yırtık dudakları şekillendirildikten sonra “kanül” adı verilen içi boş bir tüp şeklindeki cerrahi alet portaldan eklem içine sokulur. Kanül içinden dikiş materyali eklem içine gönderilir ve dikiş yırtığın iki kenarından geçirilip asılarak yırtık kenarları birbirine yaklaşana kadar çekilir. İki yada 3 düğüm atılarak dikiş sabitlenir. Yırtık tamamen stabil hale gelene kadar ek dikişler atılır.
Alternatif bir başka yöntemde ise eklem içine 1 yada 2 adet eğri iğne sokulur. İğne menisküsün dış kenarından tüm yırtık boyunca ilerletilir. Başka bir portaldan iğnenin ucuna dikiş tutturulur veya iplik dışarıdan iğnenin içinden geçirilerek içeri yollanır. Her 2 yöntemle de menisküsün yırtık kenarları bir araya getirilip dikilir.
Menisküs Transplantasyonu
Eğer menisküs tamir edilemiyorsa veya daha önce tamamen çıkartılmış ise dizde kireçlenmenin ortaya çıkmasını yavaşlatacak yeni bir tedavi şekli de menisküs transplantasyonudur. Bu yöntem de orijinal menisküsün yerini alacak doku kullanılır. Değişik replasman materyalleri üzerinde deneysel çalışmalar yapılmaktadır. Bu amaçla insan menisküs dokusundan oluşturulan, insandan elde edilmiş allogreft dokudur. Bu yöntem çok yeni bir yöntem olduğundan sadece belli hastalarda ve sınırlı lokalizasyonlardaki patolojiler için uygundur.
Komplikasyonlar
Menisküs cerrahisinde de, tüm cerrahi işlemlerde olduğu gibi bazı komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Bu bölümde, tümü olmasa da, en sık karşılaşılan komplikasyonlar hakkında bilgi verilecektir. Menisküs cerrahisi sonrasında en sık karşılaşılan komplikasyonlar:
Anestezi komplikasyonları
Tromboflebit
Enfeksiyon
Yavaş iyileşme
Ağrı
Anestezi komplikasyonları
Bütün cerrahi işlemler öncesinde anestezi uygulaması yapılır. Hastaların sadece çok küçük bir kısmı anesteziye bağlı problemler yaşar. Bu problemler arasında kullanılan ilaçlara karşı reaksiyon, diğer sağlık problemlerine bağlı sorunlar ve anesteziye bağlı problemler vardır. Ameliyat öncesinde anestezi doktorunuzla uygulanacak anestezi prosedürünün riskleri ve merak ettiklerinizi çekinmeden konuşmanız gerekmektedir.
Tromboz (Toplar Damarda Kan Pıhtıları)
“Tromboflebit” veya “derin ven trombozu” her türlü ameliyattan sonra ortaya çıkabilir. Ancak kalça, pelvis veya diz cerrahisinden sonra daha sık karşılaşılır. Derin ven trombozunda (DVT) bacağın büyük toplar damarlarında kan pıhtıları oluşumuyla ortaya çıkar. Bu durumda bacakta şişlik, ısı artışı ve ağrı meydana gelir. Toplar damarlardaki bu pıhtılar kopup akciğere ulaşırsa kılcal damarları tıkayıp akciğerin bir kısmının kanlanmasını bozabilir ve buna “pulmoner emboli” (= akciğer embolisi) denir. Cerrahlar DVT’yi önlemek için çok ciddi davranırlar. DVT riskini azaltmak için çeşitli yöntemler vardır. Bunlar içerisinde en etkili olanı ameliyattan sonra olabildiğince erken dönemde hareket başlanmasıdır. Ayrıca basınçlı çoraplar (varis çorabı) giydirilmesi ve pıhtı oluşumunu engelleyen kan sulandırıcı ilaçların kullanımı da yararlıdır.
Enfeksiyon
Ameliyat sonrasında ciltteki portallar enfekte olabilir. Genellikle antibiyotik tedavisi yeterlidir. Çok nadir olarak enfeksiyonun drenajı için ikinci bir cerrahi işlem gerekebilir.
Yavaş iyileşme
Her hasta menisküs cerrahisinden sonra hemen günlük aktivitelerine dönemez. Bazı hastalar ameliyattan aylar sonra kendilerini daha iyi hissettiklerini daha az şişlikleri olduğunu ancak normal aktivitelerini yapmakta zorlandıklarını belirtirler. Diz bağlarında veya eklem kıkırdağında problemi olanlarda da iyileşme süreci daha uzundur.
Devam eden ağrı
Genellikle menisküs cerrahisi ile ağrı tamamen geçmez. Devam eden veya dayanılmaz hale gelen ağrı şikayeti olması durumunda ağrıyı kontrol altına alabilecek başka tedaviler için doktorunuza başvurunuz.
Ameliyat Sonrası Dönem
Menisküs ameliyatından sonra ne olur?
Menisküs cerrahisi günübirlik cerrahi temelinde gerçekleştirilir. Yani hastalar ameliyat oldukları gün yada 1 gün sonra taburcu olabilirler. Portallara pansuman uygulanıp, dize elastik bandaj sarılır. Koltuk değneği kullanımı gerekebilir.
Basit bir menisektomi sonrasında koltuk değneği kullanımına 1-2 gün gerek duyulabilir. Menisküs tamiri veya nakli yapıldığı zaman ise dize ne kadar yük verilebileceği hakkında taburculuk sırasında bilgilendirme yapılmaktadır. Genelliklle menisküs tamiri yapılanların 4-6 hafta ayak üzerine basmamaları önerilmektedir. Ayrıca menisküs tamiri yapılan hastalar en az 4 hafta boyunca dizlik kulanmalılardır. Dizlik dizi düz tutmayı sağlar ve gün içinde diz hareket açıklığını sağlamaya yönelik basit egzersizler yapılırken çıkarılabilir. Bunların dışında ameliyatlı dizinizi yüksekte tutmanız ve korumanız ve soğuk uygulama yapmanız da gerekmektedir.
Rehabilitasyon
İyileşme süreci nasıl olur? Rehabilitasyon yapılan ameliyatın tipine bağlıdır. Parsiyel menisektomi sonrası zorunlu bir fizik tedavi ihtiyacı yoktur. Hastaların çoğu egzersizlerini ev programının bir parçası olarak yapabilirler. Eğer fizik tedavi ihtiyacı olursa hastaneye yatma gereği olmadan 2-4 haftalık terapi yeterli olacaktır. Tamamen iyileşme ise 3 haftayı bulacaktır. Menisküs tamiri sonrasında ise hastaların zorunlu olarak fizik tedavi almaları istenmektedir. Başlangıçta ameliyattan kaynaklanan ağrının ve şişliğin kontrol altına alınması ve ameliyatlı dize ne kadar yük verilmesi gerektiğinin öğretilmesi için çalışmalar yaptırılır. Menisküs tamirinden sonraki ilk 6 hafta boyunca dizin 90 dereceden fazla bükülmemesi gerekmektedir. Daha sonra yavaş yavaş dizin tam olarak bükülmesine izin verilir. En az 3-4 hafta boyunca çömelmek kesinlikle yasaktır. En az 4-6 hafta boyunca koşmak ve zıplamak tavsiye edilmemektedir. Ameliyattan 4-6 hafta sonra spor aktivititelerine geri dönülebilir. Zaman içinde dizin hareket açıklığını, kuvvetini ve fonksiyonunu arttırmaya yönelik daha zorlu egzersizlere geçilir.
|
