| |
Skolyoz
İçerik:
Giriş
Skolyoz omurgada anormal olarak C şeklinde (tek eğrilik) veya S şeklinde (çift eğrilik) eğriliğe yol açan bir deformitedir. Omurga düz değildir, bir veya iki tarafa eğrilik gösterir. Geliştiği zamana göre skolyoz 3’e ayrılır. İnfantil tip doğumla 3 yaş arasında, juvenil tip 4-9 yaş arasında ve adölesan tip ise 10 yaş ile gelişmenin tamamlanması arasındaki süreçte oluşur. Erişkinlerde ise çocukluk çağından kalma skolyozla karşılaşılabilir.
Konunun daha iyi anlaşılması için aşağıdaki soruların cevapları size yardımcı olabilir.
- Omurganın hangi kısımları etkilenir ?
- Bu durumun sebepleri nedir ?
- Hangi tedavi seçenekleri vardır ?
Anatomi: Omurganın hangi kısımları etkilenir ?
İnsan omurgası vertebra adı verilen 24 adet kemikten oluşmaktadır. Birbiri üzerinde dizilen vertebralar omurgayı oluşturur. Omurga vücudun dik durmasını sağlayan ana yapıdır.
 
Yandan bakıldığında omurganın 3 adet eğriliği vardır. Servikal omurga denen boyun kısmında hafif içe doğru, torasik omurga denen sırt kısmında dışarı doğru ve lomber omurga denen bel kısmında hafif içe doğru eğrilikler bulunur. Arkadan bakıldığında ise baştan itibaren omurga düz bir hat şeklindedir.
Her vertebranın benzer kısımları vardır. Vertebranın esas kısmı vertebra cismi adı verilen yuvarlak kemik bloğudur. Boyundan aşağı doğru inildikçe her vertebranın boyutu hafifçe artmaktadır. Boyutların artması dengeye ve omurganın alt kısımlarına bağlanan daha büyük kas gruplarının desteklenmesine yardımcı olmaktadır.
Nedenleri: Bu problem nasıl gelişir ?
Skolyozun özel bir sebebi bilinmemektedir yani idiopatik olarak adlandırılmaktadır. İdiopatik skolyoz en yaygın skolyoz tipidir ve toplumun yaklaşık % 2-3’ünü etkilemektedir. Ailesel bir yatkınlık vardır ve kızları erkeklere göre daha fazla etkiler. En sık çocukluk çağının ortasında veya geç döneminde hızlı büyüme atağı sırasında gelişir. Skolyoz ayrıca konjenital (doğum sırasında var olan) olabilir yada serbral palsi, spina bfida veya spinal muskuler atrofi gibi bir başka nörolojik bozukluğun sonucu olarak ortaya çıkabilir. Omurganın servikal, torasik veya lomber kısımlarından herhangi biri etkilenebilir. En sık torasik ve lomber omurga etkilenmektedir. Omurga bir tarafa eğrilir, bazen döner. Bu durum bel, kalçalar veya omuzlar arasında simetrik olmayan bir görüntüye yol açar. Öncelikle C şeklinde bir eğrilik gelişir ve omuzların ve kalçaların bir tarafa doğru eğilmesine yol açar. Daha sonra başı orta hatta tutabilmek için omurganın daha alt kısımlarında dengeleyici ikinci bir eğrilik gelişir ve sonuçta S şeklinde bir eğrilik ortaya çıkar.
 
İnfantil idiopatik skolyozda en sık alt torakal bölgede eğrilik görülür. Basit eğriliklerin hemen hemen tamamı değişik miktarlarda vertebra rotasyonuyla (dönmesi) birlikte torakal bölgededir. Vertebra döndükçe bu seviyede vertebraya tutunan kaburgalar da belirgin bir tümsek oluşturur. İki yaşından sonra ortaya çıkan eğriliklerin pek çoğu (% 85) sağ taraftadır. Eğrilikleri her zaman düzeltmek gerekmez, ancak çift eğrilik (S şeklinde) geliştiğinde ve özellikle de ciddi ise düzeltme gereklidir.
Sol torasik eğriliğin olduğu infantil idiopatik skolyoz en sık 1 yaşından küçük erkek çocuklarda gözlenir. Bu tip skolyoz tedavisiz kendiliğinden düzelme eğilimindedir. Ergenlik dönemindeki büyüme atakları sırasında daha kötü hale gelmez.
Juvenil idiopatik skolyoz erkeklerde kızlara göre daha küçük yaşta görülür. Erkekler kızlara göre kemik büyümesini daha geç tamamlarlar. Bu da bu tip skolyozda eğriliğin artma riskinin erkeklerde daha fazla olduğu anlamına gelir. Juvenil ve adölesan idiopatik skolyozdaki tipik eğrilik şekli benzerdir. En sık sağ torasik ve çift major eğriliklerle karşılaşılır.
Belirti ve Bulgular:
Skolyoz ağrısız bir durumdur. Omurgada bir şey hissedilmez ancak bunun yerine elbiselerin tam oturmadığı fark edilir. Omurga eğilmeye başladıkça vücut, başı gövdenin üzerinde orta hatta tutabilmeye çalışır. Sonuç olarak omuzların veya kalçaların asimetrisine bağlı olarak gömlek kolu veya pantolon paçaları arasında kısalık farkı gözlenebilir. Sıklıkla vertebraların rotasyonuna bağlı olarak belde asimetri meydana geldiğinde etek veya pantolon giyerken bir taraf daha farklı olabilmektedir.
Skolyozun en sık karşılaşılan belirtileri:
- Eşit olmayan (asimetrik) omuzlar
- Eşit olmayan (asimetrik) kalçalar
- Asimetrik göğüsler (kızlarda) ve meme başları (erkeklerde)
- Omuzlarda sivrileşme veya kanat şekli
- Bir tarafa eğilme
- Omurganın bir tarafında sırtta yumru veya tümsek şeklinde kabarıklık. Özellikle hasta öne doğru eğildiğinde daha belirgin hale gelir.
Bu belirtilerden birinin yada daha fazlasının varlığı durumunda doktor muayenesi gerekir. İleri derecede skolyoz kalbe, akciğere ve diğer iç organlara baskı yapabilir. Solunumsal ve kardiyovasküler fonksiyonlar açısından erken tanı ve tedavi önemlidir.
Tanı
Çocukların çoğu okul programları çerçevesinde okul hemşiresi veya fizyoterapisti tarafından değerlendirilir. Adams öne eğilme testi kaburgalardaki çıkıntıların veya omurgadaki değişikliklerin değerlendirilmesi için kullanılır. Bu testte hasta havuza atlar şekilde ayakta durur pozisyondan bel hizasında öne doğru eğilir. Skolyoz düşündürtecek bulgusu olanlar mutlaka ortopedi muayenesi olmalıdır. Doktorunuz omurga muayenesini yapıp skolyozun muhtemel sebepleri için araştırma yapar. Vertebraların eğilmesini veya rotasyonunu araştırmak için röntgen grafileri çekilir. Büyümekte olan çocuğun radyasyondan etkilenmemesi için herkese röntgen çekilmemelidir. Asimetri bulguları veya skolyozda gözlenebilecek diğer değişikliklerin olması durumunda röntgen çekilir. Sinir sistemini ilgilendiren problemler, enfeksiyon, tümör şüphesinde MR çekimi gerekebilir. Röntgen grafisi üzerinde Cobb metodu adı verilen bir teknikle eğriliklerin derecesi ölçülür. 10 dereceden büyük eğrilikler skolyoz olarak kabul edilir. Röntgen grafileri aynı zamanda iskelet gelişiminin veya kemik büyümesinin değerlendirilmesinde de kullanılabilir. Pelvis grafisinde Risser bulgusu ile büyümenin tamamlanıp tamamlanmadığı değerlendirilir. Tedaviye kılavuz olması açısından omurga eğriliğinin miktarı büyüme aktivitesinin evresi ile karşılaştırılır.
Tedavi: Hangi tedavi seçenekleri vardır?
Çocuklarda skolyozun tedavisinde değişik yöntemler vardır. Bunlar gözlem, egzersiz, korse tedavisi ve cerrahidir. Çalışmalarda infantil skolyozun % 90 oranında kendiliğinden gerilediği veya iyileştiği gösterilmiştir Uygun tedavi skolyozun derecesine veya ciddiyetine göre belirlenir. Belli periyotlarla yapılan muayene ve röntgen tetkikleri skolyozun ilerleyip ilerlemediğini gösterir. 45 dereceden daha küçük olan eğrilikler egzersizle veya korse ile tedavi edilebilir. Hızla ilerleme gösteren veya 45 dereceden fazla olan eğrilikler için cerrahi tedavi gerekir.
Cerrahi dışı tedavi
Skolyozlu çocukta tedavi seçimini etkileyen pek çok faktör vardır. Bunlar arasında çocuğun yaşı, eğriliğin derecesi, omurganın gelişimi ve hastanın ve ailenin tercihleri vardır. Eğrilik 30 dereceden azsa veya çocuğun büyümesi tamamlanmışsa gözlem ve takipten başka bir tedavi yoktur. Eğrilik ilerliyor ve çocuk hızla büyüyorsa veya eğrilik 30 dereceden fazla ise egzersiz veya korse tedavisi planlanabilir. Egzersiz Uzun yıllar boyunca skolyozda egzersizin eğriliği durdurmadığına veya değiştirmediğine inanılmıştır. Fakat son zamanlarda egzersiz yakın bir şekilde inceleme altına alınmıştır. Daha önceki çalışmalarda hastaların egzersizleri ya hiç yapmadıkları yada yeterince yapmadıkları görülmüştür. Egzersiz programı uygun bir sportif aktivite olarak planlanmadıkça hastanın uyumu zordur. Gelişmiş teknoloji ve kas kuvvetinin daha iyi değerlendirilebilmesi durumu değiştirmiştir. Şu anda skolyozlu hastalarda kas kuvvetleri arasında dengesizlik olduğunu bilmekteyiz. Kas fonksiyonunu ölçebilen egzersiz aletleri ile yapılan ilerleyici direnç egzersizlerinin 45 dereceden küçük eğriliklerde etkili olduğu gösterilmiştir. Korse Korse tedavisi ile en iyi sonuçlar erken tanı alan ve tedaviye başlanan yavaş ilerleyen eğriliklerde elde edilir. Beş yaşından küçüklerdeki major torasik eğriliklerin komplikasyonlara yol açması muhtemeldir. Korse tedavisinin 40 dereceden büyük eğrilikleri durdurması çok beklenmez. Torasik omurgada korse tedavisi tek eğriliklerde çift eğriliklere oranla daha iyi sonuç verir. Korselerin çoğu pamuklu bir tişört üzerinden takılır ve üzerine elbise giyilebilir. Korse takıldığında fiziksel aktiviteler kısıtlanır. Bu durumda kullanılan iki tip korse vardır: Milwaukee korsesi ve Boston korsesi. Boston korsesi aynı zamanda torakolumbosakral ortez (TLSO) olarak da adlandırılır. Çalışmalar korse tedavisinin eğriliği kontrol aldığını ve ilerlemesini engellediğini göstermektedir. Çoğu vakada korse eğriliği düzeltmez ancak kötüye gitmesine engel olur.
 
Milwaukee korsesi skolyozu olan çocuklarda ve adölesanlarda kullanılan düzeltici bir korsedir. Bu korsenin pelvise dayanan desteği, iki adet arka desteği, bir adet ön desteği ve kafatası tabanında alt çeneyi destekleyen halkası vardır. Orijinali deri ve metalden yapılmıştır ancak günümüzde sert plastik kullanılarak revize edilmiştir. Düzeltici kuvvetler uygulayan pedler kemerlerle korsenin gövdesine tutturulmuştur.
Boston korsesi de Milwaukee korsesine benzer. Ancak bu tip korse torakal bölgeye kadar uzanmaz. Göğüsün ön tarafında ve servikal bölgede dikey destekler yoktur. Boston korsesi özellikle alt torakal ve lomber skolyozlarda iskelet gelişimi tamamlanmamış veya orta derecede eğriliği olan hastalarda kullanılır.
Cerrahi
Korse tedavisi ile skolyozun ilerlemesi engellenemiyorsa cerrahi müdahale gerekir. Omurgayı düz pozisyona getirip bu pozisyonda tutacak metal rodlar ve vidalar kullanılır. Eğriliği düzeltmek için omurgalar birbirine kaynatılır. Skolyoz hastalarının sadece az bir kısmında cerrahi müdahale gerekliliği vardır. Daha küçük cerrahi yaralara ve ameliyat izlerine yol açıp daha fazla düzeltme sağlayan yeni cerrahi teknikler geliştirilmektedir
İdiopatik skolyozda eğrilik 50 dereceden fazla olduğunda veya korseleme ile tedavi sağlanamıyorsa cerrahi tedavi önerilir. Cerrahi önerilmesinde amaç, omurga deformitesinin ilerlemesini önlemek ve mevcut deformiteyi azaltmaktır. İdiopatik adölesan skolyoz tedavisinde en sık kullanılan cerrahi teknik enstrümentasyon (rodlar, kancalar, vidalar, teller) ile arka taraftan (posterior) füzyon ve kemik grefti ile destekleme uygulamasıdır. Eğriliğin çok fazla olduğu bazı hastalarda ek olarak gövdenin ön kısmından (anterior) ek bir cerrahi girişim de gerekebilir.
Skolyoz cerrahisi çocuk hastalarda uygulanan ortopedik cerrahi işlemlerin en karmaşık olanlarından biridir. Ameliyat saatlerce sürebilir.
Rehabilitasyon
Tedavi süresince ve sonrasında neler beklemeliyim ?
Cerrahi dışı rehabilitasyon
Egzersiz Doğru cihazlarla gövdenin rotasyon kuvvetini arttırıcı egzersizler yapılmalıdır. Sadece gövdeyi güçlendirici aletler kullanılmalıdır. Her iki taraf arasındaki kuvvet dengelenmelidir. Fizyoterapistten yardım alınmalıdır. Korse Korse içindeyken jimnastik gibi esneklik gerektiren sporlar yapılamayacaktır. Ayrıca futbol gibi temas sporları da yasaklanacaktır. Bazı çocukların sportif aktivitelere katılabilmeleri için gün içinde 2-3 saat korselerini çıkarmalarına müsaade edilebilir. Korse genellikle en az 2 yıl veya ilerleme görülmeyinceye kadar kullanılır. Doktorunuz sizi düzenli aralıklarla görecektir. Özellikle hızlı ilerleme gösteren eğriliklerde veya büyüme atağı sırasındaki hastalarda yakın takip gerekir
Cerrahi sonrası
Hastalar ameliyat sonrasında genellikle 5-7 gün içinde hastaneden taburcu edilirler. Hızlı bir iyileşme görülür ve okula gidebilme gibi günlük rutin aktivitelere kısa zamanda dönerler. Doktorunuz size hangi aktivitelerin kısıtlanması gerektiğini bildirecektir.
|
